KONSTITUTSIYAVIY ISLOHOTLAR VA TA’LIM SOHASIDAGI HUQUQIY KAFOLATLAR
Ключевые слова:
Konstitutsiyaviy islohotlar; ta’lim huquqi; huquqiy kafolatlar; inklyuziv ta’lim; akademik erkinlik; 4A modeli; SDG 4; mediasavodxonlik; ta’lim siyosati; O‘zbekiston.Аннотация
O‘zbekiston Respublikasining 2023-yilgi Konstitutsiyasi ta’limga oid yangiliklar - umumiy o‘rta ta’limning majburiyligi va bepul ekanligi, ixtisoslashtirilgan bir yillik tayyorgarlik (maktabga tayyorlov) huquqi, inklyuziv ta’lim, oliy ta’limda akademik erkinlik va boshqaruv avtonomiyasi, hamda iste’dodli yoshlar uchun ijtimoiy kelib chiqishidan qat’i nazar ta’limni davom ettirish kafolatlari - bilan tahlil markazida bo‘ladi. Tadqiqot xalqaro huquq normalari (UDHR, ICESCR, UNESCO 1960 Konvensiyasi) va milliy qonunchilik (2020-yilgi “Ta’lim to‘g‘risida” Qonuni, nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlari to‘g‘risidagi qonun) bilan uyg‘unlik darajasini baholaydi. Natijalarda “4A” modeli (mavjudlik, kirish imkoniyati, maqbullik, moslashuvchanlik) asosida kafolatlarning amaliy ijrosi ko‘rsatkichi va bo‘shliqlari yoritiladi. Muhokamada moliyalashtirish, hududlararo tenglik, o‘qituvchining maqomi, raqamli muhit va dezinformatsiya sharoitida mediasavodxonlikni huquqiy kafolatlash kabi masalalar bo‘yicha aniq siyosiy takliflar beriladi.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (2023-yil 30 aprel, rasmiy matn va inglizcha versiya). LexUZ: ta’limga oid normalar, jumladan umumiy o‘rta ta’limning majburiy va bepul ekani, maktabga tayyorgarlik, inklyuziv ta’lim, akademik erkinlik va oliy ta’limga kirish. (LEX.UZ)
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun (2020). Ta’limning asosiy tamoyillari: ustuvorlik, teng imkoniyat, diskriminatsiyaga yo‘l qo‘yilmasligi, uzluksizlik va boshqalar. (Samarkand State University)
“Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonun. Inklyuziv ta’limni rivojlantirish bo‘yicha davlat kafolatlari. (LEX.UZ)
UDHR (1948), 26 modda - Ta’lim huquqi.
ICESCR (1966) va CESCR 13 Umumiy sharhi (1999) - Ta’lim huquqining 4A modeli. (Sustainable Development Goals)
UNESCO (1960) - Ta’limdagi kamsitishga qarshi Konvensiya. (LEX.UZ)
SDG 4 - “Sifatli ta’lim” (UNESCO/UN). Umrbod o‘qish va inklyuziya bo‘yicha global maqsadlar.
Uzbekistan Partnership Compact for Education Reform (2023). Sektor bo‘yicha hamkorlik va moliyalashtirish yo‘nalishlari.
ConstitutionNet (2023) - O‘zbekistonda Konstitutsiyaviy islohotlar sharhi. Islohotlar ko‘lamiga doir tahliliy ma’lumot. (eng.illp.uz)
G‘ulomjonov O. - “Dezinformatsiya tushunchasi va uning mohiyati.” Mediasavodxonlikni kuchaytirish zarurati bo‘yicha dalillar.
