TOJIKISTONDA DINIY RADIKALLASHUVNI OLDINI OLISHDA OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI VA MAHALLA INSTITUTLARI: IJTIMOIY-MADANIY MEXANIZMLARNING TAHLILI
Аннотация
Ushbu maqolada Tojikiston Respublikasida diniy radikallashuvni oldini olishning ijtimoiy-madaniy mexanizmlari – xususan, ommaviy axborot vositalari (OAV) va mahalla institutlarining alohida va sinergik ta’siri – ilmiy tahlil etiladi. Tadqiqot maqsadi: ushbu ikkita institutning profilaktik funksiyalarini IMRAD metodologiyasi doirasida sistemalashtirish va "Mahalla–Masjid–Maktab" modelining samaradorligini me’yoriy-empirik asosda baholashdan iborat. Tadqiqot metodlari: qiyosiy-tahliliy metod, normativ-huquqiy hujjatlar tahlili (2003–2023-yillar), xalqaro hisobotlar (UNDP, OSCE, UNESCO) va ikkilamchi empirik ma’lumotlar sintezi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Tojikiston OAV tizimi (TMT, Asia-Plus, Khovar) diniy tolerantlik va axborot xavfsizligini ta’minlashning koʻp kanalli kommunikativ maydoni sifatida faoliyat yuritmoqda; mahalla kengashlari, imom-xatiblar va maktablar oʻrtasidagi hamkorlikka asoslangan "Mahalla–Masjid–Maktab" modeli esa jamiyatda "ma’naviy immunitet"ni shakllantirishning institutsional mexanizmi sifatida ishlayapti. Xulosa: ijtimoiy-madaniy yondashuvning samaradorligi OAV axborot mas’uliyati, mahalla ijtimoiy nazorat funksiyasi va yoshlarni konstruktiv faoliyatga jalb etish omillarining kompleks uygʻunlashuviga bogʻliq.
Библиографические ссылки
Soliev R.A. Problema terrorizma i radikalizma v Tadzhikistane: prichiny i puti preodoleniya [Tojikistondagi terrorizm va radikalizm muammosi: sabablar va bartaraf etish yoʻllari] // Vestnik Tadzhikskogo natsionalnogo universiteta. Seriya sotsial'no-ekonomicheskikh i obshchestvennykh nauk. – Dushanbe, 2017. – №2/6. – S. 112.
The World Factbook: Tajikistan [Electronic resource] // Central Intelligence Agency (CIA). – URL: https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tajikistan/ (murojaat: 15.03.2025).
Olimova S., Olimov M. Religioznost' i predotvrashcheniye radikalizatsii molodezhi Tadzhikistana [Tojikiston yoshlarining dindorligi va radikallashuvining oldini olish] // Tsentral'naya Aziya i Kavkaz. – 2018. – T. 21. – №2. – S. 84.
Alimova N. Yoshlar va onlayn radikallashuv: ijtimoiy-psixologik yondashuv // Markaziy Osiyo tadqiqotlari. – 2021. – №3. – B. 45–58.
Barber B. Jihad vs. McWorld. – New York: Times Books, 1996. – 389 p. (Jihod va makrodunyo)
Roy O. Globalized Islam: The Search for a New Ummah. – New York: Columbia University Press, 2004. – 349 p. (Globallashgan islom: yangi umma izlanishi)
Rahmonov A.N. Diniy ekstremizmning ijtimoiy-siyosiy ildizlari. – Dushanbe: Akademiya, 2016. – 312 b.
Davlatzoda S. Milliy davlatchilik va mafkuraviy barqarorlik. – Dushanbe: Irfon, 2018. – 245 b.
Alimova N. Ayollar va radikallashuv: gender oʻlchovi // Tojikiston ijtimoiy tadqiqotlari jurnali. – 2019. – №1. – B. 33–47.
Lemon E. Counter-extremism, Power and Authoritarian Governance in Tajikistan // Central Asian Survey. – 2018. – Vol. 37. – No. 1. – P. 137–152. (Tojikistonda ekstremizmga qarshi kurash, hokimiyat va avtoritar boshqaruv)
Lawson M. Preventing Violent Extremism through Community Engagement in Tajikistan. – UNDP, 2020. – 64 p. (Tojikistonda jamoat ishtiroki orqali zoʻravon ekstremizmning oldini olish)
Rajabov A. Diniy mavzularni OAVda yoritish: ma’rifiy va axborot xavfsizligi omillari. – Dushanbe: Donish, 2019. – 198 b.
Karimov Z. OAVda diniy mavzularni yoritish etikasi. – Dushanbe: Donish, 2020. – 180 b.
Tojikiston Respublikasi. «Ekstremizmga qarshi kurash toʻgʻrisida»gi Qonun. – 2016.
Natsional’naya strategiya Respubliki Tadzhikistan po protivodeystvuyu ekstremizmu i terrorizmu na 2021–2025 gody [Tojikiston Respublikasining 2021–2025-yillarga moʻljallangan ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash Milliy strategiyasi]. – Dushanbe, 2021. – URL: http://www.portali-huquqi.tj
Maitdinova G.M. Realizatsiya Strategii protivodeystviya ekstremizmu i terrorizmu v Respublike Tadzhikistan na 2021–2025 goda: prava cheloveka i verkhovenstvo zakona // Postsovetskiye issledovaniya. – 2022. – T. 5. – №6. – S. 573. (Tojikiston Respublikasida 2021–2025-yillarga moʻljallangan strategiyaning amalga oshirilishi)
Matveeva A., Fayzullayev B. Women and Violent Extremism in Tajikistan. – Oslo: PRIO, 2017. – 52 p. (Tojikistonda ayollar va zoʻravon ekstremizm)
UNESCO. Countering Online Hate Speech. – Paris: UNESCO, 2015. – 87 p. (Onlayn nafrat nutqiga qarshi kurash)
OSCE/ODIHR. Guidelines for Educators on Countering Intolerance and Discrimination against Muslims. – Warsaw: OSCE, 2011. – 74 p.
Abdukhamitov V.A. Pravovoye regulirovaniye protivodeystviya ekstremizmu v Respublike Tadzhikistan. – Dushanbe: TNU, 2023. – 220 s. (Tojikiston Respublikasida ekstremizmga qarshi kurashning huquqiy tartibga solinishi