O‘ZBEK VA NEMIS TILLARIDA MUROJAAT SHAKLLARI VA HURMAT IFODALANISHINING LINGVOPRAGMATIK TAHLILI
Ключевые слова:
murojaat shakllari, nutqiy etiket, hurmat kategoriyasi, pronominal tizim, nominativ murojaat, lingvopragmatika, o‘zbek tili, nemis tili, rasmiy va norasmiy muloqot, lingvokulturologiya, kommunikativ kompetensiya.Аннотация
Maqolada o‘zbek va nemis tillariga xos murojaat shakllari hamda ular orqali hurmatni ifodalashning lingvopragmatik mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot ikki tilning pronominal, nominativ va rasmiy murojaat birliklaridan foydalanish me’yorlarini solishtirishga asoslanadi. O‘zbek tilida murojaat shakllari ijtimoiy maqom, yosh tafovuti va yaqinlik darajasi bilan chambarchas bog‘liq ekani, nemis tilida esa rasmiy–norasmiy muloqot chegaralari aniq va qat’iy me’yorlar bilan belgilanishi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, o‘zbek nutqida emotsional-hurmat affikslari (aka, opa, -jon, -oy) faol qo‘llanishi, nemis tilida esa unvon va familiyaga asoslangan standart murojaat modellari ustuvorligi yoritiladi. Qiyosiy yondashuv ikki xalqning kommunikativ madaniyatidagi farqlar va umumiyliklarni aniqlab, til o‘rganuvchilar uchun amaliy, lingvokulturologiya uchun esa nazariy ahamiyat kasb etadi.
Библиографические ссылки
Brown, P., Levinson, S. Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
Goffman, E. Interaction Ritual: Essays on Face-to-Face Behavior. New York: Anchor Books, 1967.
Levinson, S. C. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
Crystal, D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Blackwell, 2008 5. Yusupova, M. O‘zbek nutqiy etiketi va pragmatik xususiyatlari. Toshkent: Fan, 2015.
Rahimov, S. Lingvopragmatika asoslari. Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
Helbig, G., Buscha, J. Deutsche Grammatik. Berlin: Langenscheidt, 2001. 8. House, J. Translation Quality Assessment: Linguistic Description versus Social Evaluation. London: Longman, 1997.
